Lương và thể chế ba bên

by tintuc4

(DĐDN) – Hội đồng tiền lương quốc gia vừa được thành lập đánh dấu một bước quan trọng trong việc xác định mức lương tối thiểu, chuyển từ cơ chế xác định hoàn toàn từ Chính phủ sang một thể chế ba bên: Chính phủ, người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ).

luongvatheche11a1-0049d.jpg

Tiền lương tối thiểu tại VN có xu hướng được sử dụng như là “tiền lương cơ bản”

hoặc “tiền lương tham khảo” để tính các mức tiền lương khác nhau cho các nhóm lao động khác nhau

Hội đồng với chức năng tư vấn, khuyến nghị với Chính phủ về mức lương tối thiểu vùng, sẽ thay đổi cơ chế tham vấn gián tiếp giữa Chính phủ với các bên trong quan hệ lao động (QHLĐ) như trước đây, sang tham vấn trực tiếp trong Hội đồng nhằm chia sẻ thông tin, tăng cường tính đồng thuận trong việc xây dựng phương án điều chỉnh lương tối thiểu vùng trình Chính phủ.

Yếu tố quan trọng xây dựng quan hệ lao động hài hòa

Nhìn lại quãng thời gian hơn 15 năm qua, Chính phủ VN đã đóng vai trò tiên quyết trong việc xác định tiền lương tối thiểu mặc dù các tổ chức của người lao động (Tổng LĐLĐ VN) và người sử dụng lao động (VCCI) được mời tham vấn ý kiến một cách riêng biệt. Tuy nhiên, khi Hội đồng tiền lương quốc gia thành lập, việc đưa ra mức lương tối thiểu sẽ dựa trên cơ sở ba bên cùng đưa ra quyết định và các mức tiền lương tối thiểu vùng được thỏa thuận được dựa trên cơ sở thương lượng và đàm phán. Đây là quá trình xây dựng và đi đến đồng thuận, một yếu tố quan trọng giữ cho QHLĐ hài hòa, giúp thúc đẩy đầu tư, tăng trưởng và phát triển.

Cơ chế mới này cũng cho phép các tổ chức của NLĐ và NSDLĐ làm việc một cách chủ động hơn khi xây dựng các đề xuất điều chỉnh tiền lương tối thiểu. Những đề xuất này sẽ phản ánh các nhu cầu và mối quan tâm của thành viên và các đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi tiền lương tối thiểu. Và thông qua thương lượng, tiền lương tối thiểu sẽ được điều chỉnh tại mức phù hợp giúp cân bằng lợi ích của NLĐ và NSDLĐ.

Chính phủ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt động của Hội đồng Tiền lương quốc gia. Chính phủ không chỉ là “kiến trúc sư về thể chế” trong việc xây dựng khuôn khổ tổng thể cho các cuộc thương lượng về tiền lương mà còn là cơ quan đưa ra chương trình nghị sự, là đơn vị cung cấp thông tin và số liệu thống kê và là bên điều phối, hỗ trợ thúc đẩy đối thoại và thương lượng.

Có thể nói, ý nghĩa hoạt động của Hội đồng được thể hiện qua nhiều mặt, đó là: Cải thiện cơ chế xác định tiền lương tối thiểu dựa trên cơ sở dữ liệu và căn cứ khoa học;Thúc đẩy đối thoại xã hội, tìm kiếm sự đồng thuận và ổn định trong QHLĐ;Tăng cường trách nhiệm của các đối tác xã hội đối với các thành viên; và cải thiện việc thực thi quy định pháp luật về tiền lương tối thiểu.

Vẫn còn nhiều thách thức

Tuy nhiên, bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác cùng với bối cảnh thực tiễn ở VN cho thấy, để Hội đồng có thể hoạt động hiệu quả, các đối tác ba bên cần phải đảm bảo có các số liệu thống kê liên quan và khả năng phân tích để hỗ trợ cho việc đối thoại dựa trên căn cứ khoa học. Bên cạnh đó, cần tăng cường năng lực kỹ thuật của các tổ chức của NLĐ và của NSDLĐ để họ có thể tham gia một cách hiệu quả vào hoạt động của Hội đồng. Ngoài ra, phải cải tiến việc thực hiện tiền lương tối thiểu vùng, điều đòi hỏi phải có hành động của các bên và hoạt động hiệu quả hơn nữa của thanh tra lao động.

Hội đồng nên tìm cách hài hòa hóa với quy định hiện tại yêu cầu Bộ LĐTBXH chuẩn bị dự thảo Nghị định về mức tiền lương tối thiểu vùng và gửi cho các bộ ngành khác để đóng góp ý kiến trước khi các mức lương này được quyết định.

Để Hội đồng tiền lương quốc gia hoạt động hiệu quả, cần giải quyết được câu hỏi: Ai nhận mức tiền lương tối thiểu, mối liên hệ giữa tiền lương tối thiểu và tiền lương trung bình? Có thể thấy, tiền lương tối thiểu tại VN có xu hướng được sử dụng như là “tiền lương cơ bản” hoặc “tiền lương tham khảo” để tính các mức tiền lương khác nhau cho các nhóm lao động khác nhau. Các mức tiền lương này còn được sử dụng làm cơ sở tính toán trong hệ thống an sinh xã hội và khu vực công. Tuy nhiên, thực hành này hoặc cách hiểu như vậy về tiền lương tối thiểu ngày càng ít phổ biến hơn tại VN, đặc biệt là khi việc điều chỉnh tiền lương tối thiểu của khu vực sản xuất kinh doanh đã được tách ra khỏi việc điều chỉnh tiền lương trong khu vực công trong bối cảnh nền kinh tế thị trường đang ngày càng phát triển.

Tiền lương tối thiểu thường được coi là “mức lương sàn”, theo đó tiền lương không được trả thấp hơn mức này. Với cách tiếp cận này tiền lương tối thiểu chủ yếu có liên quan tới nhóm lao động yếu thế nhất và có chức năng cung cấp một mức sống tối thiểu cho họ, trong khi đó NLĐ hưởng mức lương trung bình trên thị trường sẽ thương lượng tiền lương với NSDLĐ thông qua thương lượng tập thể hoặc thương lượng cá nhân.

Vì vậy, nhiệm vụ quan trọng của Hội đồng phải cụ thể hóa và đạt được sự đồng thuận về danh mục những tiêu thức áp dụng để xác định tiền lương tối thiểu nhằm đảm bảo tính nhất quán và đồng bộ trong việc điều chỉnh tiền lương tối thiểu.Trên thực tế, có ba tiêu thức rất quan trọng bao gồm: Thứ nhất, chi phí sinh hoạt tối thiểu (hoặc ngưỡng nghèo đói) phản ánh thay đổi của giá cả sinh hoạt (ví dụ, CPI); Thứ hai, tiền lương trung bình; Thứ ba, năng suất lao động.

Chính phủ và các đối tác xã hội cần phải thống nhất về cách tính chi phí sinh hoạt tối thiểu. Đây là một trong các nội dung hoạt động cần phải được Hội đồng ưu tiên hàng đầu để các phiên họp thương lượng có thể diễn ra dựa trên cơ sở thông tin đầy đủ. Ngoài ra, đại diện của NLĐ và NSDLĐ cần được tập huấn để có thể xây dựng các lí lẽ, đề xuất thuyết phục về tiền lương tối thiểu và tham gia hiệu quả hơn vào các phiên họp thương lượng thật.

Vì vậy, thành lập được Hội đồng tiền lương quốc gia đã khó, vận hành tốt thể chế này còn đặt ra nhiều khó khăn thách thức hơn nữa.

Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Văn Ninh: Cần sớm đề xuất mức lương tối thiểu vùng áp dụng cho năm 2014

luongvatheche11a2-0049d.jpgTrong nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, tiền lương tối thiểu có vị trí quan trọng, là sàn thấp nhất mà không một người sử dụng lao động có quyền trả thấp hơn mức đó và là lưới an toàn cho người lao động. Tiền lương tối thiểu do nhà nước quy định là căn cứ pháp lý để NLĐ và NSDLĐ thỏa thuận các mức tiền công cao hơn trên thị trường lao động.

Hội đồng tiền lương quốc gia là mô hình mới, làm việc theo chế độ kiêm nhiệm. Để Hội đồng có thể thực hiện tốt chức năng và các nhiệm vụ đã đề ra, các thành viên Hội đồng tiền lương quốc gia, thành viên Bộ phận kỹ thuật của Hội đồng nêu cao tinh thần trách nhiệm, phát huy dân chủ, tập trung trí tuệ, phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên, giữa các cơ quan, tổ chức có các thành viên tham gia Hội đồng và giữa Hội đồng với các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức liên quan để hoạt động của Hội đồng có hiệu quả, thực hiện tốt nhiệm vụ mà pháp luật đã quy định, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã giao. Các tháng còn lại của năm 2013 bên cạnh việc kiện toàn về tổ chức, quy chế hoạt động, phải tiến hành nghiên cứu, đề xuất, khuyến nghị được với Chính phủ công bố mức lương tối thiểu vùng áp dụng cho năm 2014.

Ông Phạm Minh Huân -Chủ tịch Hội đồng tiền lương quốc gia,Thứ trưởng Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội: Đồng thuận không dễ dàng

luongvatheche11a3-0049d.jpgKinh nghiệm của một số nước trong khu vực, đặc biệt là kinh nghiệm của Hội đồng tiền lương tối thiểu Hàn Quốc cho thấy, do các thành viên trong Hội đồng đại diện cho các bên có lợi ích khác nhau, cho nên việc đạt được sự thống nhất, đồng thuận trong Hội đồng cũng không phải là vấn đề dễ dàng. Vì vậy, với vai trò là Chủ tịch Hội đồng tiền lương quốc gia, tôi sẽ cố gắng làm hết sức mình, chỉ đạo các bộ phận nghiệp vụ cung cấp các cơ sở, luận cứ làm căn cứ cho các bên xác định phương án điều chỉnh tiền lương tối thiểu, tổ chức các phiên họp hội đồng để các bên chia sẻ thông tin, tăng cường sự hiểu biết, tạo sự đồng thuận cao nhất trong phương án điều chỉnh tiền lương tối thiểu để thực hiện tốt nhiệm vụ tư vấn, khuyến nghị với Chính phủ phương án tiền lương tối thiểu sát với tình hình thực tế, trước mắt là bắt tay ngay vào việc xác định, khuyến nghị với Chính phủ về phương án tiền lương tối thiểu áp dụng cho năm 2014.

Ông Phạm Gia Túc – Phó Chủ tịch VCCI, Phó Chủ tịch Hội đồng tiền lương quốc gia: Thống nhất các thành viên hội đồng

luongvatheche11a4-0049d.jpgNhiệm vụ của Hội đồng tiền lương quốc gia là đánh giá tình hình thực hiện mức lương tối thiểu vùng, mức tiền lương trên thị trường lao động và khả năng chi trả của DN để xây dựng khuyến nghị với Chính phủ phương án tiền lương tối thiểu vùng hằng năm và từng thời kỳ. Với vai trò là Phó Chủ tịch Hội đồng tiền lương quốc gia,VCCI sẽ chịu trách nhiệm đôn đốc các ủy viên đại diện cho phía NSDLĐ ở Trung ương để thực hiện các nhiệm vụ trong hội đồng, tiến hành các báo cáo nghiên cứu đánh giá tình hình thực hiện chính sách tiền lương tối thiểu tại các DN. Một nhiệm vụ quan trọng nhất của VCCI là tổng hợp và thống nhất các ý kiến của các thành viên Hội đồng đại diện cho tiếng nói của cộng đồng DN VN thành một phương án tiền lương tối thiểu chung từ phía các cơ quan đại diện NSDLĐ để trao đổi tại các phiên họp của Hội đồng tiền lương quốc gia.

Gyorgy Sziraczki

Giám đốc Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại VN

facebooktwittergoogleChia sẻ tin lên LinkHay.com

Từ khoá: chính phủ thông tin vai trò người lao động vcci đối tác lao động thương lượng quá trình xây dựng quan trọng người sử dụng lao động hình thức xây dựng hiệu quả nền kinh tế quy định gia thị trường trách nhiệm